Good Company

Leren van de tsunami

Globalisering heeft onze mogelijkheden vergroot, maar ook onze kwetsbaarheid. Vraagstukken klitten als een kluwen aan elkaar. Er bestaat een breekbare samenhang.  Spanningen hopen zich op en zoeken een uitweg. Kwetsbaarheden verplaatsen zich razendsnel van de ene naar de andere regio (vogelgriep) en van de ene sector naar de andere. Na de Japanse tsunami raken kernreactoren in Fukushima buiten controle. Radioactieve straling komt vrij. Energie gaat op rantsoen. Mondiale beurskoersen dalen. Europese autofabrieken moeten hun productie stilleggen omdat de aanvoer van onderdelen uit Japan stagneert. Landen zetten kernenergieprogramma´s (tijdelijk) stil. Niemand heeft deze gebeurtenissen voorspeld. Niemand weet hoe het afloopt.  Eén ding staat vast: dit nieuwe type bedreigingen kan niet met oude middelen bestreden worden. Joint strikefighters helpen niet tegen het geweld van smeltende gletsjers, griepvirussen of tsunami´s. Niet de nationale maar mondiale veiligheid in het geding. 

Tegenover de bedreigingen staan de kansen. Nooit eerder in de geschiedenis  was de kloof tussen onze verbeelding en de realiteit zo klein als nu. Wat we kunnen bedenken, kunnen we ook maken. De vraag is alleen of onze prioriteiten op orde zijn. Schoon drinkwater is een basisbehoefte en Coca Cola niet, maar Coca Cola is overal in de wereld verkrijgbaar en schoon drinkwater niet. We kunnen klimaatneutrale huizen en kantoren bouwen, in de industrie en het transport tientallen procenten energie besparen en zo haast elke kerncentrale  overbodig maken en verspreiding van radioactiviteit voorkomen. Als we de kansen niet pakken, zullen de bedreigingen telkens opnieuw de kop op steken.

                                                     *****

Veel organisaties hanteren managementprincipes die honderd jaar geleden zijn bedacht  en sindsdien geperfectioneerd. Centraal daarbij staan efficiëntie, planning en het verkleinen van risico’s (in plaats van het vergroten van kansen). Deze principes staan op gespannen voet met de eisen die een turbulente tijdgeest stelt. Moderne organisaties moeten zich niet spiegelen aan dode machines maar aan de levende natuur. Als een ecosysteem door een overstroming of storm wordt getroffen, zullen sommige soorten het loodje leggen. Anderen bloeien juist op. Er ontstaat geleidelijk een nieuw evenwicht. Zoals soortendiversiteit de verzekeringspolis van de natuur is, hebben organisaties baat bij strategische diversiteit. Dit vermindert hun kwetsbaarheid voor plotselinge veranderingen. Hoe meer strategische diversiteit, hoe meer veerkracht en hoe groter het aanpassingsvermogen. Daarom moeten de oude managementprincipes door nieuwe worden vervangen.

Veerkracht is niet het uitvoeren van stresstesten die de veiligheidseisen van kerncentrales tot op het detailniveau van de bouten en moeren tegen het licht houden. We moeten dieper graven en breder kijken. Op de as die loopt van ouderwetse naar moderne organisaties staan kerncentrales aan de verkeerde kant van de streep. Kerncentrales zijn onbuigzaam en log. Het zijn in beton gegoten mastodonten die eerder het sluitstuk van de Industriële Revolutie dan het begin van een Duurzaamheidsrevolutie belichamen. Ze zijn grootschalig, vereisen een centrale commandostructuur en hebben alle veerkracht weggesneden en opgeofferd aan het streven om efficiënt te zijn en de noodzaak om veilig te zijn.

Het kan ook anders. Bedrijven als Philips en Cisco exploiteren tegenwoordig niet de markt van grootschalige energieopwekking maar ontwikkelen een breed palet van duurzame en op besparing gerichte energiediensten en -producten.  Het introduceert een energievoorziening die souplesse, duurzaamheid en vraagvermindering combineert en minder kwetsbaar is voor verstoring. Er verrijzen klimaatneutrale kantoren, woningen, straten en wijken. Onder de grond lopen buizen voor warmte-koude opslag. Openbare verlichting is voorzien van ledlampen. Bedrijven wisselen warmtetekorten en -overschotten uit.   Elk initiatief afzonderlijk legt misschien weinig gewicht in de schaal. De optelsom van duizenden initiatieven samen kannibaliseert echter het businessmodel van grote energiebedrijven. Negawatts (niet-gebruikte eenheden stroom) verdringen de Megawatts!

Herman Verhagen